Êphêsô – ngôi nhà gắn với những năm cuối đời của Đức Maria

Êphêsô, thành phố cổ nằm trên lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay, là một trong những địa danh quan trọng của Kitô giáo thời sơ khai.

Nơi đây không chỉ gắn liền với hoạt động truyền giáo của các Tông đồ, đặc biệt là Thánh Phaolô và Thánh Gioan, mà còn giữ một vị trí đặc biệt trong ký ức của Giáo hội về Đức Maria.

Đây cũng là nơi diễn ra Công đồng Êphêsô năm 431, khi Giáo hội long trọng xác nhận Đức Maria là Theotokos – Mẹ Thiên Chúa, một tước hiệu trước hết nhằm khẳng định chân lý về Đức Giêsu Kitô, Con Thiên Chúa làm người.

Nhưng đối với hàng triệu tín hữu hành hương, Êphêsô còn đặc biệt gắn với một ngôi nhà nhỏ nằm trên sườn núi, được truyền thống xác định là nơi Đức Maria đã sống những năm cuối đời cùng với Thánh Gioan Tông đồ.

Theo một truyền thống lâu đời, sau khi Chúa Giêsu chịu chết, sống lại và lên trời, Thánh Gioan đã đưa Đức Maria đến Êphêsô và Mẹ đã sống những năm cuối đời tại đây.

Ngôi nhà nhỏ trên sườn núi được biết đến với tên gọi Meryem Ana Evi – Nhà Đức Maria – ngày nay là một trong những điểm hành hương nổi tiếng của các Kitô hữu tại Thổ Nhĩ Kỳ.

Tuy nhiên, Giáo hội không xác định cách thức hay địa điểm Đức Maria kết thúc cuộc đời trần thế như một tín điều. Truyền thống về Êphêsô được đón nhận trong bối cảnh lòng đạo đức Kitô giáo và ký ức cổ truyền về Đức Maria.

Một truyền thống khác đặt sự kiện này tại Giêrusalem. Chính vì thế, điều quan trọng không phải là xác định bằng mọi giá nơi Đức Maria qua đời, nhưng là chiêm ngắm mầu nhiệm cuộc đời Mẹ và sứ mạng của Mẹ trong Giáo hội.

Êphêsô là nơi mà ký ức về Đức Mẹ và việc tuyên xưng đức tin vào Đức Kitô gặp gỡ nhau.

Một ngôi nhà bị lịch sử lãng quên

Trong nhiều thế kỷ, địa điểm được truyền thống gắn với Nhà Đức Maria tại Êphêsô gần như bị lãng quên.

Cho đến cuối thế kỷ XIX, Sơ Marie de Mandat-Grancey (1837-1915), một nữ tu người Pháp thuộc Dòng Nữ tử Bác ái đã đóng vai trò quyết định trong việc tìm lại và bảo tồn nơi này.

Sơ có lòng sùng kính sâu xa đối với Đức Trinh Nữ Maria.

Chính lòng sùng kính ấy đã thúc đẩy Sơ tìm kiếm nơi mà truyền thống cho rằng Đức Maria đã sống cùng Thánh Gioan tại Êphêsô.

Năm 1886, Sơ Marie được sai đến một bệnh viện của Pháp tại Smyrna, ngày nay là thành phố Izmir của Thổ Nhĩ Kỳ.

Trong thời gian phục vụ tại đây, Sơ tình cờ đọc các tác phẩm của Chân phước Anne Catherine Emmerich, nhà thần bí người Đức, kể lại những thị kiến riêng tư của bà về cuộc đời Đức Maria và Thánh Gioan tại Êphêsô.

Trong các trình thuật ấy có những mô tả về ngôi nhà của Đức Maria.

Sơ Marie tin rằng địa điểm thiêng liêng này cần được tìm lại và bảo tồn.

Sơ thuyết phục hai linh mục bạn cùng nghiên cứu các tác phẩm của Chân phước Anne Catherine Emmerich.

Ba người nhận thấy rằng những mô tả trong các trình thuật có thể giúp xác định vị trí của ngôi nhà.

Từ đây bắt đầu một cuộc tìm kiếm mà sau đó đã đưa ngôi nhà Đức Maria trở lại với đời sống hành hương của Giáo hội.

Hành trình tìm kiếm

Cuộc thám hiểm đầu tiên diễn ra vào tháng 7/1891.

Sơ Marie cùng hai linh mục và những người hướng dẫn địa phương lên đường bằng lừa, mang theo tác phẩm của Anne Catherine Emmerich và sử dụng những mô tả trong đó như một loại “bản đồ” cho cuộc tìm kiếm.

Ngày 29/7/1891, đoàn thám hiểm tin rằng họ đã tìm thấy địa điểm mà họ đang tìm kiếm.

Tại nơi này, các nhà khảo cổ, dưới sự hướng dẫn của Sơ Marie, xác định những tàn tích của một ngôi nhà có niên đại được cho là từ thế kỷ thứ nhất.

Trên nền của ngôi nhà này có một nhà thờ được xây dựng vào khoảng thế kỷ thứ tư.

Phát hiện ấy đã tạo nền tảng cho việc bảo tồn địa điểm và đưa nơi đây trở thành một điểm hành hương dành cho những người muốn cầu nguyện tại nơi được truyền thống gắn với Đức Maria.

Ngày 21/10/1891, Sơ Marie được phép mua khu đất dưới tên mình.

Sơ xin cha mình cung cấp số tiền cần thiết để mua không chỉ khu vực có ngôi nhà mà cả ngọn núi nơi ngôi nhà tọa lạc.

Ngày 15/11/1892, việc mua đất được hoàn tất.

Từ đó, Sơ Marie bắt đầu một công việc lâu dài nhằm khôi phục và bảo tồn ngôi nhà, với mong muốn nơi đây trở thành một địa điểm cầu nguyện và hành hương.

Công việc trùng tu ngôi nhà không chỉ nhằm bảo tồn một công trình cổ.

Đối với những người cộng tác với Sơ Marie, đây còn là việc gìn giữ một địa điểm gắn với ký ức về Đức Maria và truyền thống Kitô giáo tại Êphêsô.

Trong quá trình trùng tu, người ta tìm thấy ba viên đá từ một lò sưởi được tin là có liên quan đến thời kỳ đầu của địa điểm này.

Một viên đá nền sau đó được trao cho nhà nguyện của gia đình Sơ Marie tại Pháp, như một dấu chỉ ghi nhận công việc mà Sơ đã thực hiện.

Từ một địa điểm gần như bị lịch sử lãng quên, Nhà Đức Maria dần trở thành nơi đón tiếp các tín hữu từ nhiều quốc gia.

Một địa điểm hành hương được các vị Giáo hoàng quan tâm

Nhà Đức Maria tại Êphêsô ngày càng được biết đến trong Giáo hội.

Đức Giáo hoàng Lêô XIII đã khuyến khích các tín hữu viếng thăm địa điểm này và công nhận nơi đây như một điểm hành hương.

Ngày 18/8/1961, Thánh Giáo hoàng Gioan XXIII ban ơn toàn xá cho những người hành hương đến Nhà Đức Maria, theo những điều kiện Giáo hội quy định.

Sau đó, các Đức Giáo hoàng Phaolô VI, Gioan Phaolô II và Bênêđictô XVI đều đích thân đến thăm địa điểm này.

Những chuyến viếng thăm của các vị Giáo hoàng đã góp phần làm nổi bật vị trí của Nhà Đức Maria trong đời sống hành hương của Giáo hội.

Mỗi năm, nơi đây đón hơn một triệu người hành hương và du khách từ khắp nơi trên thế giới.

Đáng chú ý, địa điểm này không chỉ được các Kitô hữu tôn kính.

Đức Maria cũng được nhiều tín hữu Hồi giáo yêu mến và kính trọng.

Trong chuyến viếng thăm Nhà Đức Maria tại Êphêsô ngày 29/11/2006, Đức Bênêđictô XVI đã mời gọi mọi người cầu nguyện cho hòa bình giữa các dân tộc, nhấn mạnh rằng đây là thành phố “được chúc phúc bởi sự hiện diện của Đức Maria rất thánh”, Đấng cũng được người Hồi giáo yêu mến và tôn kính.

Êphêsô và Đại lễ Đức Maria Hồn xác lên trời

Ý nghĩa ấy càng trở nên sâu sắc khi Giáo hội cử hành Đại lễ Đức Maria Hồn xác lên trời vào ngày 15/8.

Tín điều Đức Maria được đưa về trời cả hồn lẫn xác đã được Đức Giáo hoàng Piô XII long trọng công bố năm 1950.

Giáo hội tuyên xưng rằng, sau khi hoàn tất cuộc đời trần thế, Đức Maria đã được đưa vào vinh quang thiên quốc cả hồn lẫn xác.

Tín điều này không xác định rằng Đức Maria đã kết thúc cuộc đời tại Êphêsô, cũng không buộc các tín hữu phải chấp nhận địa điểm ấy như một dữ kiện lịch sử chắc chắn.

Nhưng truyền thống về Êphêsô giúp người tín hữu chiêm ngắm một điều rất đẹp: cuộc đời trần thế của Đức Maria đã đi đến sự hoàn tất trong một sự hiện diện âm thầm, trước khi Mẹ được đưa vào vinh quang Thiên Chúa.

Đức Maria Hồn xác lên trời là “dấu chỉ chắc chắn của niềm hy vọng và nguồn an ủi” cho Dân Chúa đang lữ hành. Nơi Mẹ, Giáo hội chiêm ngắm trước điều mà mình đang hướng tới: sự sống được cứu chuộc trọn vẹn trong Thiên Chúa.

Từ ngôi nhà nhỏ ở Êphêsô đến vinh quang thiên quốc là một hành trình diễn tả chính nghịch lý của Tin Mừng: sự cao cả của Thiên Chúa được biểu lộ qua sự khiêm nhường; sự sống vĩnh cửu được mở ra qua sự trung thành trong những điều bình thường; vinh quang được chuẩn bị trong sự âm thầm.

Và chính từ ký ức về ngôi nhà ấy, một sáng kiến mới đã được hình thành cách xa Êphêsô hàng ngàn cây số.

Một “ngôi nhà Êphêsô” giữa lòng Philippines

Đối với những người sống tại vùng đô thị Manila, cuộc sống hằng ngày thường gắn liền với giao thông đông đúc, khói bụi, khí hậu nóng ẩm và nhịp sống không ngừng nghỉ.

Không phải ai cũng có điều kiện rời khỏi thành phố để thực hiện một cuộc hành hương quốc tế đến Êphêsô.

Chính trong bối cảnh ấy, một ngôi nhà nhỏ tại Alfonso, tỉnh Cavite, đang mang ký ức Êphêsô đến gần hơn với các tín hữu Philippines.

Ngôi nhà được khánh thành vào năm 2024 và được xây dựng như một bản sao của ngôi nhà Đức Maria tại Êphêsô, cả về kích thước lẫn phong cách.

Công trình chỉ rộng 67 mét vuông, một diện tích khiêm tốn, gần với quy mô của một căn hộ hai phòng ngủ, nhưng sự nhỏ bé ấy lại chính là một phần trong ý nghĩa của nơi này.

Cha Dennis Paez, vị linh mục sáng lập, mong muốn đây trước hết là một nơi nương náu và cầu nguyện.

Theo ngài, đây là nơi mọi người có thể đến mà “không có câu hỏi nào được đặt ra”, một nơi để con người cảm nghiệm sự đón nhận và tôn trọng vô điều kiện trong sự hiện diện của Đức Maria.

Khác với những địa điểm hành hương đồ sộ, ngôi nhà đá nhỏ bé này không tạo ra khoảng cách.

Người hành hương bước vào một không gian gần gũi, yên tĩnh và đơn sơ.

Ở đó, người ta có thể tạm rời khỏi những áp lực của một xã hội thường đánh giá con người dựa trên địa vị, thành công hay điều kiện kinh tế.

Một nơi thinh lặng cho những tâm hồn mệt mỏi

Sứ mạng của ngôi nhà không phải là cung cấp một hình thức trị liệu chuyên nghiệp.

Nhưng Cha Paez tin rằng Đức Maria có thể trở thành người đồng hành thiêng liêng với những người đang mang thương tích trong tâm hồn.

Người hành hương có thể đến đây với những câu chuyện riêng tư: những lo lắng về gia đình, bệnh tật, công việc, con cái, những mất mát hay những thất bại mà họ chưa biết chia sẻ với ai.

Trong sự thinh lặng của ngôi nhà, họ được mời gọi đặt tất cả trước Đức Maria.

Đó là một lời mời trở về với cách thức Đức Maria đã sống: giữ lại các biến cố trong lòng và suy niệm về chúng trước mặt Thiên Chúa.

Những dấu chỉ Đức Maria trong nhà nguyện

Ở trung tâm cung thánh có một bản sao bằng đồng của tượng Đức Maria được tôn kính tại Nhà Đức Maria ở Êphêsô.

Bên dưới tượng là một hộp đựng thánh tích chứa một mảnh mạng che được tin là thuộc về Đức Maria.

Một hộp thánh tích khác lưu giữ một mảnh áo được cho là của Mẹ.

Các bức tường được trang trí bằng những hình ảnh và biểu tượng Đức Maria.

Một số biểu tượng được dành cho khách hành hương chạm tay hoặc chạm tràng hạt trong khi cầu nguyện.

Những dấu chỉ ấy đưa người tín hữu trở về với mầu nhiệm của một Đức Maria rất gần gũi:

• Người Mẹ của gia đình,
• Người phụ nữ cầu nguyện,
• Người môn đệ trung thành và
• Người luôn dẫn đưa con cái mình đến với Đức Kitô.

Tại đây, người hành hương có thể lần chuỗi Mân Côi, đặc biệt là các Mầu nhiệm Vui, hoặc chậm rãi đọc những trình thuật về thời thơ ấu của Chúa Giêsu trong Tin Mừng theo Thánh Luca.

Qua đó, ngôi nhà trở thành một lời nhắc rằng sự thánh thiện thường lớn lên trong những góc nhỏ bé và âm thầm nhất của đời sống thường ngày.

Từ Êphêsô đến từng gia đình

Không phải tất cả mọi người đều có thể đến Êphêsô hay Alfonso.

Nhưng tinh thần của ngôi nhà Đức Maria có thể được đưa vào từng gia đình.

Một góc nhỏ với ảnh hoặc tượng Đức Mẹ, một bình hoa đơn sơ, vài phút thinh lặng trước ảnh Mẹ mỗi ngày, một chục kinh Mân Côi được đọc chung trong gia đình, hay một buổi cầu nguyện với bạn bè mỗi tuần đều có thể trở thành những “ngôi nhà Êphêsô” nhỏ bé.

Đặc biệt trong ngày lễ Đức Maria Hồn xác lên trời, những thực hành đơn sơ ấy giúp người tín hữu nhớ rằng con đường nên thánh không nhất thiết bắt đầu bằng những điều lớn lao.

Đức Maria đã sống một cuộc đời phần lớn âm thầm.

Mẹ đã để Thiên Chúa làm nên những điều lớn lao từ sự nhỏ bé của mình.

Và đó cũng là thông điệp mà ngôi nhà tại Alfonso muốn trao gửi: giữa một thế giới mệt mỏi vì tiếng ồn, cạnh tranh và những áp lực không ngừng, con người vẫn cần những nơi để dừng lại, cầu nguyện và tìm lại sự bình an.

Ngôi nhà được xây dựng cho người Philippines, nhưng thông điệp của nó vượt xa Philippines.

Từ Êphêsô đến Cavite, từ một ngôi nhà nhỏ đến từng gia đình, Đức Maria tiếp tục nhắc Giáo hội rằng Thiên Chúa thường hiện diện cách đặc biệt trong những gì khiêm hạ nhất.

Trong ngày mừng Mẹ Hồn xác lên trời, Giáo hội nhìn lên Đức Maria, người đã đi trọn con đường đức tin và nay được hưởng vinh quang trọn vẹn nơi Thiên Chúa.

Và từ những ngôi nhà nhỏ bé của cuộc đời, mỗi người được mời gọi bước đi cùng Mẹ trên con đường ấy –

• bằng cầu nguyện,
• lòng trung thành,
• sự phó thác và
• tình yêu được sống trong những điều rất bình thường mỗi ngày

Nguồn Vatican News